Spanning te lijf

 In Gezondheid, Leefstijl

Eric, een man van 35 jaar, meldt zich aan bij Vitaalpunt. De gespannen spieren rond zijn schouders, de onrust in het lichaam en gezicht en zijn snelle praten vallen direct op. Eric is sinds 2 maanden uitgevallen op zijn werk vanwege een burn-out. Hij heeft de doorgaans drukke periodes op zijn werk lang vol kunnen houden naast zijn verantwoordelijkheden als vader van twee kinderen. Maar beschrijft dat zijn ‘energiepotje nu echt leeg is’. Terugkijkend op de afgelopen twee jaar was dit energiepotje eigenlijk al langer op z’n bodem. Eric kan zich niet meer herinneren wanneer hij zich voor het laatst ontspannen heeft gevoeld. Tegelijkertijd vraagt hij zich af of hij überhaupt nog weet hoe ontspanning voelt. Door de continu gevoelde onrust en een verminderde concentratie lukt het al lang niet meer om op te kunnen gaan in een goed boek. En door de drukte is bewegen of sport inmiddels ook geen terugkerend onderdeel meer in de week. Eric wordt zich in de 2 maanden thuis vooral bewust van alle spanning en onrust die in zijn hoofd en lichaam aanwezig zijn. Hij is continue afleiding aan het zoeken van deze spanning door de televisie aan te hebben, dingen in huis te doen, social media of spelletjes op zijn telefoon te spelen.

Eric is er klaar mee. Hij wil zijn spanning te lijf en weer leren zich te ontspannen. Met die vraag zijn we met hem aan de slag gegaan, door een aantal educatiesessies aan te bieden. Tijdens deze sessies zijn een aantal onderwerpen aan bod gekomen;

Een gezond verwerkingsmechanisme

Het reguleren van spanning is een gezond verwerkingsmechanisme in het lichaam, ook wel de homeostase genoemd. Er wordt voortdurend een balans gezocht tussen het deel van het zenuwstelsel dat actie, spanning en opwinding (orthosympathisch zenuwstelsel) en ontspanning, herstel en opbouw (parasympatisch zenuwstelsel) verzorgd.

‘fight’-or-‘flight’

Wanneer je iets als ‘stressvol’ ervaart, reageert je lichaam automatisch door een aantal processen op gang te brengen. Het sympathisch zenuwstelsel brengt het lichaam in een verhoogde staat van paraatheid, door de productie van adrenaline en cortisol. Hierdoor ontstaat er een hogere spierspanning en kun je onmiddellijk in beweging komen. De snelheid van de ademhaling en de hartfrequentie nemen toe zodat er voldoende zuurstof in het bloed komt. Je lichaam wordt voorbereid op een ‘fight’-or-‘flight’ reactie. Dit is een reactie van het lichaam in de ‘acute alarmfase’, die noodzakelijk is om adequaat te kunnen reageren op acute dreiging of gevaar. In de oertijd gold het ‘vechten’ of ‘vluchten’ heel letterlijk.

Positieve spanning

We profiteren echter ook van stressreacties van ons lichaam in niet-levensbedreigende situaties, zoals wanneer we een praatje voor een groep mensen moeten houden. Door de staat van paraatheid waarin je lichaam komt functioneer je beter, ben je alerter en creatiever. Het lichaam is evolutionair gezien goed uitgerust om zich efficiënt aan te passen aan dit soort spanning. De verschijnselen van de acute stressrespons van het lichaam (zweten, trillen, hoge hartslag, alertheid) vallen onder de primaire spanningsklachten3.

Ongezonde spanning

Het lichaam is evolutionair minder goed uitgerust om zich aan te passen aan de spanningsklachten die het gevolg zijn van een langdurige overbelasting van de stressrespons van het lichaam, de secundaire spanningsklachten. Deze klachten manifesteren zich als de lichamelijke staat van paraatheid langdurig aanhoudt, doordat er geen directe actie volgt en/ of de stressor aanwezig blijft. Het lichaam schakelt dan over van de ‘acute alarmfase’ naar de ‘verzetfase’, waarbij het lichaam zich aanpast aan de stressor en het niveau van alertheid constant hoger is dan normaal. Men is zich hier vaak niet van bewust, maar ondertussen kost het veel energie.

Als dit te lang duurt volgt de ‘uitputtingsfase’…

Hierbij raken de energiereserves op, het immuunsysteem verslechtert en er ontstaan secundaire spanningsklachten. Deze klachten kunnen tot uiting komen op lichamelijk, emotioneel, cognitief en sociaal vlak. Voorbeelden van klachten op lichamelijk gebied zijn pijnklachten, migraine, hyperventilatie, een gejaagd en onrustig gevoel of plotselinge eczeem klachten. Op emotioneel vlak kunnen er bijvoorbeeld depressieve-, angstige gevoelens of een continu kort lontje ervaren worden. Op cognitief vlak kunnen concentratieproblemen, vergeetachtigheid en piekeren signalen zijn. En op sociaal gebied kunnen er conflicten ontstaan of kan er de neiging zijn om sociale contacten te gaan vermijden.

Wat kan ik zelf doen tegen spanning?

  • Onderzoek de balans tussen jouw ‘belasting’ en ‘belastbaarheid’: Wat zijn energienemers en energiegevers en hoe is de balans hiertussen?
  • Ga na of er energienemers zijn die je kan aanpakken, zoals dagelijkse beslommeringen of zaken die met werkstress te maken hebben.
  • Maak de tijd om je eigen belastbaarheid te vergroten! Beweging, ontspanning, een regelmatig en volwaardig voedingspatroon en slaap- en waakritme zijn belangrijke pijlers om je belastbaarheid te vergroten. Bij een toenemende belasting is vaak zichtbaar dat we hier steeds minder tijd voor maken, terwijl we dit dan juist des te harder nodig hebben.
  • Onderzoek wat voor jou manieren zijn om spanning te ontladen en maak hier tijd voor.
  • Ga na wat voor jou signalen zijn die bij spanning horen. Door deze te leren (her)kennen wordt je minder overvallen door spanningsklachten en kan je het als ‘signalen’ gaan zien waarnaar je op de juiste manier kan handelen.

Hoe verging het Eric?

Door spanningseducatie is er een eerste stap gezet in het normalisatieproces van de ervaren klachten van Eric. Naast de educatie hebben we Eric bewegings- en lichaamsgerichte oefeningen aangeboden, waarbinnen hij met spanningsregulatie oefent. Met behulp van deze oefeningen kan Eric het verschil tussen spanning en ontspanning aan de lijve ervaren en krijgt hij handvatten om hier zelf mee te gaan oefenen. Naast Eric die zich presenteert met burn-out klachten, zijn er meer psychiatrische stoornissen die samen hangen met spanning en waarbij aandacht voor spanningsregulatie in de behandeling zinvol is. Inmiddels weet Eric hoe hij de gevoelde spanning in zijn lijf kan reguleren en weet hij wat hij kan doen als de spanning oploopt!

Dit stuk is geschreven door Isis Post, fysiotherapeut & psychomotorisch therapeut bij Vitaalpunt.

Meer lezen over Psychomotorische therapie, kun je hier.

Ervaar jij spanning in je lijf, en weet je niet wat je er mee aan moet of heb je alle tips al geprobeerd? Neem dan contact met ons op. We luisteren graag naar jouw verhaal!

Recente Blog berichten

Schrijf een reactie